Archiwum kategorii: Bez kategorii

SIŁACZ WŚRÓD OWADÓW CZYLI ŻUK WIOSENNY

Żuk wiosenny (Geotrupes vernalis) to niewielkich rozmiarów chrząszcz należący do rodziny gnojarzowatych. Jego wygląd jest typowy dla żuków – krótkie, krępe, mocno wypukłe ciało o barwie czarnej z metalicznym, niebieskim lub zielonym połyskiem, długość ciała dochodzi do 20 mm, odznacza się obecnością włosków na kończynach.

Jego tryb życia przynosi ważne korzyści ekosystemowi lasu i łąk. Jak na gnojarza przystało, żywi się odchodami zwierzęcymi, przez co przyśpiesza obieg materii w przyrodzie. Samice składają jaja w podziemnych korytarzach wypełnionych odchodami, co zabezpiecza wyklute wiosną larwy w pokarm a dodatkowo natlenia glebę (system podziemnych korytarzy) i wzbogaca ją w cenny nawóz. Tak więc ten niewielki owad pełni ważne funkcje w lasach – jest leśnym sanitariuszem sprzątającym odchody a zarazem ogrodnikiem, gdyż nieświadomie przyczynia się do lepszego wzrostu roślin. Nie można zapomnieć o jego ogromnej sile. Szacuje się, że jest on w stanie podnieść ciężar nawet o ok. 1000 razy większy od niego samego. 

Z okazji zbliżających się Świąt Wielkanocnych życzę Państwu zdrowia, szczęścia i radości oraz tyle sił do czynienia świątecznych porządków, co w żuku wiosennym. 

Tekst i zdjęcia: Wojciech Buczek

ZOBACZ JAKIE TO PROSTE – MAGICZNE PRZEDMIOTY

Do wykonania doświadczenia będziesz potrzebować: 

– stworzony przez siebie rysunek, na którym będzie na przykład czerwona gwiazdka lub kwiat i pusta kartka lub wazon 

– źródło światła – może to być latarka albo lampka biurkowa

A teraz doświadczenie:

Umieść swój rysunek pod lampką, bądź świeć latarką tylko na rysunek w kolorze czerwonym. Patrząc na obiekt policz do 30. Teraz spójrz na pustą kartkę lub wazon. Czy dostrzegasz tam gwiazdkę lub kwiat? Jaki ma kolor?

Wyjaśnienie:

Kiedy patrzysz na obiekt nieprzerwanie, receptory w Twoim oku, czułe na kolor czerwony, mocno pracują. W momencie kiedy spoglądasz na pustą kartkę – czyli na kolor biały, przepracowane receptory wyłączają się. Jednak w tym czasie receptory odpowiedzialne za zieleń i niebieski nadal pracują. 

Dlatego też widzisz w kolorze niebiesko – zielonym. Spróbuj zrobić to doświadczenie z innymi kolorami. 

Udanych odkryć!

Tekst i zdjęcie: Gracjana Kalicka

KROKUSÓW WIOSENNY CZAR

Platany i krokusy na Jasnych Błoniach
Krokusy na Wałach Chrobrego – w tle Urząd Wojewódzki

Szczecin to miasto magnolii, platanów i… krokusów. Z roku na rok przybywa w mieście krokusowych dywanów, które tworzy głównie krokus (inaczej szafran) wiosenny (Crocus vernalis) o kwiatach liliowych do fioletowych. Rzadziej sadzony jest krokus złocisty (Crocus chrysanthus) o kwiatach żółtych czy odmiany krokusa wiosennego o białych kwiatach.

Krokusy przed Akademią Morską
Krokusy głównie złociste

Ich kuzynem jest krokus siewny (Crocus sativus) dostarczający najdroższą i najszlachetniejszą przyprawę świata, szafran, o charakterystycznym miodowo-korzennym smaku, którą pozyskuje się z wysuszonych słupków kwiatowych o pomarańczowo-czerwonej barwie. 1 gram szafranu (uzyskany z 200 kwiatów) kosztuje ok. 50 zł, ale warto, bo już kilka nitek szafranu powoduje, że potrawa nabiera intensywnego żółtego koloru i korzennego smaku z wyraźną nutą goryczy.

Krokusy w trzech kolorach
Budowa kwiatu krokusa – słupek i pręciki
Szafran_fot. z gazety

Tekst i zdjęcia Tadeusz Leśnik

JAK LESSI WRACAŁ DO DOMU – ZAGADKA POLA MAGNETYCZNEGO ZIEMI

Nasza planeta generuje pole geomagnetyczne, które ma wpływ na całe życie na Ziemi. Tak jak na co dzień nie zwracamy uwagi na grawitację, tak samo nie zauważamy oddziaływania pola magnetycznego, jednakże wiele zwierząt wykorzystuje je jako źródło informacji. 

Zdolność wyczuwania pola magnetycznego u kręgowców wykształciła się w toku ewolucji. 

Chyba najbardziej oczywiste i jako jedne z pierwszych odkryte zostało wykorzystanie pola magnetycznego przez ptaki. Okazuje się, że ptaki posiadają zdolność fizycznego dostrzegania linii pola geomagnetycznego. Głównie wykorzystują tę zdolność podczas wędrówek. Ptaki działają w dwóch systemach – pierwszy oparty jest na magnetosomach, drugi na kryptochromach, czyli fotoreceptorach światła niebieskiego. I to właśnie dzięki nim, ptaki widzą linie pola magnetycznego. 

Jednakże nie tylko ptaki korzystają z pola magnetycznego, kilka lat temu odkryto, że jelenie, dziki, a także bydło i owce podczas odpoczynku układają swoje ciała niemal zawsze wzdłuż magnetycznej osi północ-południe. Kryptochromy występują również u drapieżników takich jak wilki, lisy, niedźwiedzie czy borsuki. Jednakże badania nad wyczuwaniem pola magnetycznego przez zwierzęta to stosunkowo świeże badania i chociaż koty nie posiadają kryptochromów, to wiele badań pokazuje, że również i one korzystają z pola magnetycznego jak z kompasu. Przeprowadzono szereg badań, w których wywożono koty poza miejsce zamieszkania, a one i tak były w stanie wrócić do domu. Psy zaś z pewnością kryptochromy posiadają, pochodzą w końcu w linii prostej od wilka. Zagadka tego, jak Lassie wracał do domu została w końcu rozwiązana 🙂 

Naukowcy przeprowadzili szereg badań, które pokazały, że psy postawione przed wyborem niemal zawsze wybierają talerz z jedzeniem ustawionym w kierunku północnym, a także to, że psy są zdolne do odnajdywania ukrytych magnesów bez użycia zmysłu wzorku oraz węchu. 

Zwierzęta wykorzystując pole magnetyczne ziemi tworzą mapy magnetyczne. Niektóre poruszają się na tzw. azymut, inne zaś zapamiętują charakterystykę pola magnetycznego w danym miejscu na Ziemi. 

Aktualne badania nie wykazały, aby ludzie byli zdolni do odczuwania pola magnetycznego Ziemi. Naukowcy jednak nie wykluczają jego wpływu na nasz organizm, ale do potwierdzenia tego potrzebne jest więcej badań.

Tekst i zdjęcia: Ewelina Marczewska

ZJAWISKA WOKÓŁ NAS: SKALA FUJITY

Silne i niszczycielskie wiatry, występujące na całym świecie budzą nie lada emocje. Opracowano kilka sposobów na oszacowanie ich intensywności. Jednym z nich to Skala Fujity (skala F) czyli skala intensywności wiatru bazująca na zniszczeniach budowlanych i spowodowanych przez wiatr szkód. Najczęściej stosowana w przypadku trąb powietrznych. Skalą tą nie mierzy się prędkości wiatru – podane wartości są jedynie przybliżone w stosunku do rozmiarów zniszczeń. 

Poniżej skrócona wersja skali Fujity:

  • F0 (słabe) – 64-116 km/h – niewielkie zniszczenia,
  • F1 (słabe) – 117-180 km/h – umiarkowane zniszczenia,
  • F2 (silne) – 181-253 km/h – znaczące zniszczenia (w tym zerwane w całości dachy),
  • F3 (silne) – 254-332 km/h – poważne zniszczenia (ogólne spustoszenie, zniszczone ściany budynków),
  • F4 (gwałtowne) – 333-418 km/h – katastrofalne zniszczenia (słabsze budynki zrównane z ziemią),
  • F5 (gwałtowne) – 419-512 km/h – zniszczenia niewyobrażalne (większość budynków zrównanych z ziemią),
  • F6 (gwałtowne) – 513 i więcej km/h – zniszczenia niewyobrażalne (praktyczne wszystko zrównane z ziemią).

Skala Fujity ma aż 13 stopni (do F12 włącznie). W praktyce używa się tylko 6 (od F0 do F5). W Europie do oceny zniszczeń wywołanych dużymi prędkościami wiatru stosuje się 13-stopniową Skalę Torro (Skala T), natomiast w USA 6-stopniową Poprawioną Skalę Fujity (Skala EF).

Gdy będziemy mieli już możliwość, zapraszamy do TOEE, gdzie z chęcią porozmawiamy o wietrze! Czekają na Was nowe eksponaty, dużo nauki i zabawy!

Jeśli jesteście zainteresowani aktualną aktywnością wiatrów na świecie, bądź chcecie śledzić rejony zagrożone występowaniem cyklonów, huraganów i tornad, więcej informacji znajdziecie na stronie https://severeweather.wmo.int/ oraz https://public.wmo.int/en Znajdziecie tam zdjęcia i filmy w tej tematyce. 

Tekst i zdjęcia: Agnieszka Plucińska

Źródło: https://public.wmo.int/en; http://lowcyburz.pl/