Archiwum autora: Zabłocka Marta

SZCZUPAK POSPOLITY – NAJLEPIEJ UZĘBIONA RYBA W POLSCE

Szczupak pospolity (Esox lucius) jest jednym z sześciu gatunków należących do rzędu Esox z rodziny szczupakowatych. Samce osiągają długośc do 1 m, a samice dorastają nawet do 1,5 m i ważą do 35 kg. Szczupak ma charakterystyczne silnie wydłużone ciało w kształcie torpedy, z wydłużoną głową i dużym, spłaszczonym grzbietobrzusznie pyskiem, przypominającym trochę dziób kaczki. 

Szczupak jest drapieżnikiem atakującym z zasadzki. Odpowiednie ubarwienie ciała daje mu możliwość ukrycia i atakowania swoich ofiar z niewielkich odległości. Mocno cofnięte w kierunku ogona płetwy grzbietowa i odbytowa dają mu możliwość błyskawicznego startu i osiągnięcia imponującej prędkości, ale na niewielkim dystansie. Jego paszcza może liczyć nawet 900 zębów, co czyni go najlepiej uzębioną polską rybą i jedyną, która może przegryźć żyłkę wędkarzowi. W trakcie walki z ofiarą, jego przednie zęby mogą ulec wyłamaniu, lecz odrastają mu szybko nowe, podobnie, jak u żarłaczy. Do jego ofiar należą inne ryby, żaby, ptaki wodne oraz szczury wodne. Niekiedy jego łapczywość może doprowadzić go do zguby, gdyż potrafi zaatakować ofiarę swojej wielkości, co może skutkować zaklinowaniem ofiary w przełyku. Wynika to z obecności dużej ilości zębów na podniebieniu, które skierowane są do przełyku, co uniemożliwia wyplucie ofiary. Szczupaki wówczas albo duszą się albo trawią, jednocześnie przełykając ofiarę. 

Szczupak pospolity, jak sama nazwa wskazuje jest rybą powszechnie spotykaną w polskich wodach. Niestety jego populacja zmniejsza się, a to za sprawwą specyficznego rozrodu. Otóż z początkiem wiosny ryby te na tarło, wpływają do płytkich cieków, kanałów i rowów, składają ikrę na roślinach wodnych rosnących na niewielkich głębokościach, w pobliżu brzegu, co skutkuje narażeniem ikry i narybku na środki ochrony roślin i nawozy stosowane na polach, zaś nieostrożni kochankowie stają się łatwym łupem kłusowników i zwierząt.

Tekst i zdjęcia Wojciech Buczek  

KSIĘŻYC I PLEJADY – NIEBO KROK PO KROKU

W dalszym ciągu późnym popołudniem ( około godziny 18) chowają się za zachodnim horyzontem gazowe giganty – Jowisz i Saturn. Widoczne są chwilę po tym jak zapada zmrok – więc nadal możemy je przez choć chwile obserwować. Około godziny 19 na dobre znikają za zachodnim horyzontem i reszta nocy należy już do innych planet i konstelacji. 

Dziś powrócimy jeszcze na chwile w okolice Marsa, ale naszą uwagę skupimy na…

Naturalnym satelicie naszej planety, czyli Księżycu. 

Zatem skierujmy nasz wzrok na południową część nieba, nieomalże w samym centrum nieboskłonu jest on – nasz Księżyc. 

Można pokusić się o stwierdzenie, że Księżyc jest najłatwiejszym do obserwacji ciałem niebieskim na niebie ziemskim. Nawet nieuzbrojonym okiem jesteśmy w stanie odróżnić jaśniejsze oraz ciemniejsze miejsca na powierzchni Srebrnego Globu. Gdy chcemy zaspokoić swoją ciekawość, jak chodzi o szczegóły powierzchni Księżyca – wystarczy sięgnąć po lornetkę. 

KILKA SŁÓW O KSIĘŻYCU: 
– jedyny naturalny satelita Ziemi,
– odbija zaledwie 7% światła, które pada na jego powierzchnię, choć wydaje nam się bardzo jasny,
 co roku nasz satelita oddala się od Ziemi o około 4 cm,
– w czasie pełni Księżyc osiąga jasność – 12,6 magnitudo, przy czym najjaśniejsza gwiazda naszego nieba czyli Syriusz świeci jasnością 1,49 magnitudo. 

TO CO WYJĄTKOWE W KSIĘŻYCU: 
– jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym – większe od niego są niektóre księżyce Jowisza oraz Tytan, największy księżyc Saturna,
– jedyne ciało niebieskie, do którego dotarł człowiek. 

To jeszcze nie koniec obserwacji. Około godziny 23 popatrz na południową stronę nieba. Odszukaj gwiazdozbiór Byka – było o nim w zeszłym tygodniu. Przesuń swój wzrok na prawo od Aldebarana i ujrzysz małe skupisko blisko położonych koło siebie gwiazd…To Plejady – gromada otwarta gwiazd

KILKA SŁÓW O PLEJADACH: 
– znajdują się w gwiazdozbiorze Byka, nazywane są często „Siedem Sióstr”,
– gromada oddalona jest od Ziemi o około 444 lat świetlnych,
 jest bardzo znaną gromadą, gdyż bez problemu można ją obserwować gołym okiem, choć bywa mylona z Wielkim Wozem,
– składa się z kilkuset gwiazd, można wyróżnić w 10 najjaśniejszych, które mają swoje nazwy. Cała zaś otoczona jest niebieską mgławicą.

CO TO SĄ GROMADY OTWARTE? 
To połączone ze sobą gwiazdy za sprawą siły grawitacji. Powstały one z jednego obłoku molekularnego, dlatego mają podobny wiek oraz skład chemiczny. Znaleźć je można wyłącznie w galaktykach spiralnych i nieregularnych. Gromady otwarte to stosunkowo młode gromady gwiazd.

Bezchmurnego nieba i udanych obserwacji! 

Foto i tekst Gracjana Kalicka


NOCNE WIZYTY JELENI W TOEE

Spałowana daglezja

W ostatnim okresie zanotowaliśmy szkody w nasadzeniach drzew i krzewów na terenie Ośrodka, jak również na obszarze przyległym. Jelenie dokonały spałowania kilku drzew, czyli zdarcia kory dla zaspokojenia potrzeb pokarmowych, uszkadzając m.in. piękny okaz jodły koreańskiej i sosny wejmutki oraz daglezje wzdłuż ogrodzenia.

Spałowana sosna wejmutka

Niektóre drzewa noszą też ślady osmykiwania, obijania czy czemchania, czyli zniszczenia kory związane z zachowaniem socjalnym osobników w populacji, m.in. z terytorializmem i dominacją a nie z pobieraniem przez nie pokarmu.

Sarna zagryzająca pędy różanecznika

Drzewa na skraju lasu w sąsiedztwie TOEE są ustawicznie zgryzane (zwłaszcza pędy wierzchołkowe dębu i lipy), przyjmując „pastwiskowy” pokrój, tworząc takie leśne bonsai. Nie ogrodzone nie mają szansy „ucieczki spod pyska” jeleniowatych (jelenia, daniela czy sarny).

Tekst i zdjęcia dr Tadeusz Leśnik

Pastwiskowa forma dębu
Osmykana porożem lipa drobnolistna

PROFESORKA ATOMÓWKA I ASYSTENT RENDI – PARĘ SŁÓW O WODZIE

Profesorka Atomówka i jej asystent Rendi zapraszają na kolejny odcinek filmu dotyczący ważnych spraw ze świata chemii.

https://www.facebook.com/zalesietoee/videos/378220846716537

W tym tygodniu porozmawiamy o wodzie – profesorka opowie dzieciom o budowie cząsteczki wody oraz o trzech podstawowych stanach skupienia. Wiemy, że mamy więcej stanów skupienia, jednak w tym odcinku skupimy się na 3 podstawowych. Kolejne omówimy z naszymi widzami za około 15 lat na studiach.

Ponieważ o wodzie można powiedzieć niezwykle dużo, dlatego za tydzień zapraszamy do lektury tekstu na temat wody oraz elektrowni wodnych, a druga część odcinka z Atomówką i Rendim już za dwa tygodnie.

Tekst, zdjęcia oraz video Ewelina Marczewska

ZJAWISKA WOKÓŁ NAS: ZORZA POLARNA

Zorza polarna jest fascynującym zjawiskiem świetlnym. Wyróżniamy zorzę północną, zwaną też aurora borealis lub northern lights oraz południową, czyli aurora australis lub southern lights. 

Zorza powstaje na skutek zderzenia się naładowanych cząstek pochodzących ze Słońca z molekułami gazów atmosferycznych, co powoduje wyładowanie energii kinetycznej przybierając formę emisji świetlnej. Naładowane wysokoenergetyczne protony i elektrony – czyli wiatr słoneczny, oddziałują z ziemskim polem magnetycznym. Poprzez zderzenie się z azotem i tlenem w okolicach biegunów ziemi tworzą reakcję, której towarzyszy wypromieniowanie energii w postaci świetlnych kwantów, nazwanych – zorzą polarną.  

Jaki kolor ma zorza? Kolor zorzy zależy od rodzaju gazu oraz od wysokości, na jakiej występuje zjawisko. Na czerwono i na zielono świeci tlen, natomiast azot świeci w kolorach purpury i bordo. Zderzenie cząstek z mieszaniną azotu i tlenu daje barwę żółtą. Lżejsze gazy – wodór i hel – świecą w tonacji niebieskiej ifioletowej. Rozróżnia się typy systematyczne zórz: pasma, łuki, kurtyny, promienie, korony i inne.

Gdzie i kiedy można ”polować na zorze”?                                                                                                        Zorza polarna występuje w tzw. strefach zorzowych, takich jak: Norwegia, Finlandia, Islandia czy Północna Kanada. Znajdują się one między 20 a 25 stopniem od biegunów magnetycznych. Jest wiele miejsc na Ziemi idealnych do obserwacji zorzy polarnej. Islandia, szczególnie lodowiec Jokulsarlon, brzeg jeziora Kleifarvatn, Park Narodowy Þingvellir czy okolice latarni morskiej Grótta w pobliżu Reykjaviku. W Norwegii warto wybrać się na wyspy Lofoty, wyspę Svalbard oraz do miejscowości Tromso. W Finlandii polować na zorzę możemy w Laponii, a w Rosji w Murmańsku na Syberii. W USA niesamowite zorze można zobaczyć na Alasce, pośród  Arktycznego Parku Narodowego, a w Kanadzie w miejscowości Churchill w Zatoce Hudson.                                                                                                                                               

Zorza najbardziej widoczna jest pomiędzy równonocą jesienną a wiosenną (od 21 września do 21 marca), w godzinach od 18:00 do 1:00, w strefach podbiegunowych pdczas nocy polarnych.

Czy wiesz że… ? Blask zorzy jest na tyle intensywny, że można przy nim czytać! Kolejną ciekawostką jest to, że w większości przypadków ludzkie oko widzi zorzę polarną w kolorze jasnozielonym, co spowodowane jest słabą wrażliwością oka na kolory w niewielkim oświetleniu (noc). Zatem nie bądźmy zaskoczeni, gdy dopiero na zdjęciach zobaczymy piękne, różnobarwne pasy świateł.

źródło: https://przegladislandzki.pl,  https://vryga.pl/zorza-polarna/https://tropster.pl/ciekawostki/zorza-polarnahttp://dydaktyka.fizyka.umk.pl

tekst i foto : Agnieszka Plucińska